De moxibustie van Yong Quan (Ni 1) om het vuur naar zijn bron terug te brengen

Hier volgt de grotendeels vertaalde weergave van een artikel dat in 2012 verscheen in het Shandong Journal of Traditional Chinese Medicine, van de hand van He Yan'e, Tian Dehua en Du Chen, van de School voor acupunctuur-moxibustie en tuina van de Universiteit voor Chinese geneeskunde van Chengdu. Het onderwerp: uitleggen waarom bepaalde vormen van slapeloosheid behandeld kunnen worden door vuur toe te voegen waar er al te veel van lijkt te zijn.

Samenvatting

Slapeloosheid door het ontbreken van verbinding tussen Hart en Nier behandelen door Yong Quan te moxen om het vuur naar zijn bron terug te brengen, betekent de zuiver yang-aard van het bijvoetvuur inzetten tegen het opstijgende oplaaien van het drakenvuur. De methode behoort tot de behandeling door meegaan, die de schijnbare richting van het symptoom volgt in plaats van zich ertegen te verzetten.

Zij richt zich op twee situaties: de slapeloosheid door yang-leegte van de Nier, waarbij het ware vuur van de Nier naar boven drijft, en de slapeloosheid waarbij het vuur, doordat de yin van de Nier leeg is, de diepte verliest die het in reserve hield en niet meer naar zijn bron terugkeert.

De moxibustie van Yong Quan brengt het vuur naar zijn bron terug: zij laat het dwalende vuur afdalen tot in zijn verblijfplaats, Mingmen — de Poort van het Leven — en de Nier, zodat de yang in de yin binnentreedt en de slaap 's nachts komt.

Trefwoorden: punt Yong Quan; moxibustie; ontbreken van verbinding tussen Hart en Nier; slapeloosheid; het vuur naar zijn bron terugbrengen.

Inleiding

Slapeloosheid, die de Chinese geneeskunde ook bu mei noemt, kenmerkt zich door moeite met inslapen of door slaap van slechte kwaliteit, en de oorzaak ervan is dat de yang niet in de yin binnentreedt.

De yang treedt in de yin binnen: men slaapt. De yang verlaat de yin: men wordt wakker. Yin en yang harmoniseren is dan ook de leidraad van de diagnose bij de behandeling van slapeloosheid.

1. Het ontbreken van verbinding tussen Hart en Nier is het voornaamste mechanisme van slapeloosheid

De Su Wen stelt dat onder het ministervuur de qi van het water het overneemt, en dat onder het vorstelijke vuur de yin-essentie het overneemt. Overnemen is opvolgen om te temperen.

Elk van de zes qi regeert op zijn beurt, en zolang het regeert overheerst zijn kracht. Vandaar de formule: wat in overmaat is schaadt, de aflossing onderdrukt het, en die onderdrukking laat het leven toe zich voort te brengen en om te vormen. Overal waar een overmaat schadelijk dreigt te worden, houdt de natuur de qi gereed die haar kan indammen. De mens is naar het beeld van de hemel, en zijn lichaam gehoorzaamt aan dezelfde regel.

Het Hart en de Nier behoren beide tot de Shao Yin, het niveau van water en vuur, wortel van yin en yang. Het Hart regeert het bloed en de vaten, de Nier regeert het water en slaat de essentie op.

Bij goede werking is het vuur van het Hart het vorstelijke vuur en het vuur van de Nier het vuur van het Leven; het vuur van het Leven is de wortel van het vorstelijke vuur, het vorstelijke vuur is de vlam ervan.

Het vorstelijke vuur daalt af tot bij het water van de Nier en belet het koud te worden; het vuur van het Leven laat het water van de Nier als damp opstijgen tot het Hart en belet het vuur van het Hart alleen op te laaien. Zo komen de verbinding van Hart en Nier en de wederzijdse voltooiing van water en vuur tot stand.

Huang Liuhua herinnert eraan dat de medische literatuur aan slapeloosheid talrijke oorzaken toeschrijft, maar dat die nauwelijks buiten de aandoeningen van Hart en Nier vallen.

De yin-lijn midden in het vuur-trigram is de wortel van de yin: bij het afdalen brengt zij de water-essentie voort. De yang-lijn midden in het water-trigram is de wortel van de yang: bij het opstijgen wordt zij de moeder van het vuur.

Wanneer de twee trigrammen elkaar voltooien, stemmen water en vuur overeen, treedt de yang in de yin binnen en slaapt men; anders blijft de yang buiten en waakt men.

Daar komt de loop van de afweer-qi bij. 's Nachts legt zij vijfentwintig omlopen af in de yin-sfeer van het lichaam; die loop vertrekt vanuit het Niermeridiaan, Shao Yin van de voet, en bereikt de vijf organen. Omdat de Shao Yin het scharnier van de yin is, vindt de doorgang niet plaats wanneer dit scharnier slecht werkt: men wil slapen zonder daarin te slagen.

De Shang Han Lun onderscheidt binnen de aandoening van de Shao Yin een vorm die in koude omslaat en een vorm die in hitte omslaat, naargelang de yin of de yang van dat niveau in overmaat of in tekort is.

De kernuitspraak zegt dat de pols er fijn en nauwelijks waarneembaar is, en dat de zieke alleen maar wil slapen: te begrijpen als dat hij wil blijven liggen zonder werkelijk te slapen, in een neerslachtigheid, een wazig bewustzijn, een halfslaap die geen slaap is.

Dat is de koude vorm, waarin de yang van Hart en Nier leeg is en de geest niet meer voedt — de yang-qi, zegt de klassieker, voedt de geest met haar fijne deel en de pezen met haar soepele deel. Doordat het water koud is en van yang beroofd, dommelt men zonder te slapen.

Zhang Jingyue schrijft in de Jingyue Quanshu dat de oorspronkelijke yang zonder wortel komt te staan wanneer de yin van Mingmen leeg is: het drakenvuur heeft geen onderkomen meer, het verstrooit zich en keert niet terug.

De Shang Han Lun beschrijft de andere kant: na twee of drie dagen aandoening van de Shao Yin, met innerlijke onrust en de onmogelijkheid te blijven liggen, is het het afkooksel Huang Lian E Jiao Tang dat het geval beheerst.

Dat is de hete vorm, en die hitte komt doordat de yin, leeg zijnde, de yang niet meer omvat: een lege hitte stijgt op, drijft rond, verstoort de geest van het Hart, en de slaap komt niet.

Het ontbreken van verbinding tussen Hart en Nier is dus wel degelijk het voornaamste mechanisme van slapeloosheid.

2. Mechanisme van de terugkeer van het vuur naar zijn bron

2.1. Wat de terugkeer van het vuur naar zijn bron is

Het is de methode die bedacht is voor precies het geval waarin het vuur niet naar zijn bron terugkeert. De artsen hebben haar vooral via de kruidenleer toegepast, met name met kaneel en aconiet.

Wang Bing legt in zijn commentaar op de passage uit de Nei Jing waar gezegd wordt dat men in ernstige gevallen met de ziekte mee moet gaan, uit dat dit vuur een drakenvuur is: vocht wakkert het aan, water doet het ontbranden.

Wie zijn aard niet kent en het met water meent te breken, draagt de vlam ervan slechts tot aan de hemel en zal moeten wachten tot de brandstof op is.

Wie zijn aard kent, redeneert tegen het gezond verstand in en achtervolgt het met vuur: de brand dooft dan vanzelf.

Het is deze vermelding van het drakenvuur en van de achtervolging met vuur die de weg opent naar de hele latere therapie van de terugkeer van het vuur naar zijn bron.

Het vuur stijgt, zo is zijn aard. Wie deze drakenaard kent, en weet dat qi van gelijke aard elkaar roepen, gebruikt de moxibustie om het dwalende vuur te laten afdalen tot in zijn verblijfplaats, Mingmen: dat is precies wat het vuur naar zijn bron terugbrengen betekent.

Slapelozen door het ontbreken van verbinding tussen Hart en Nier vertonen meestal hitte boven en koude onder, met een opflakkering van leeg vuur:

• onrust en slapeloosheid;
• hartkloppingen en veel dromen;
• zwakke lenden en knieën;
• opvliegers en nachtzweten;
• droge mond en keel;
• heet gelaat;
• hitte van de vijf harten — handpalmen, voetzolen en borst —;
• koude onderste ledematen.

Tegenover deze opstijgende brand stelt men dan de zuiver yang-aard van het bijvoetvuur, om het dwalende vuur naar Mingmen terug te brengen, de verblijfplaats van de Nier.

De werkwijze behoort dus wel degelijk tot de behandeling door meegaan.

2.2. Waarom de moxibustie van Yong Quan het vuur naar zijn bron terugbrengt

De Shao Yin is het scharnier van de yin. Overdag circuleert de afweer-qi in de yang-sfeer en waakt men; 's nachts circuleert zij in de yin-sfeer en slaapt men, in vijfentwintig omlopen die vanuit het Niermeridiaan vertrekken en de vijf organen bereiken.

Werkt dit scharnier slecht, dan wil men slapen zonder daarin te slagen.

Zhang Xichun schrijft dat de Nier de wortel van het hele lichaam is: hij houdt de oorspronkelijke yin in reserve, de eerste bron van het bestaan, en elk vuur, zowel aan de yin- als aan de yang-zijde, vindt daar zijn grondslag.

Yong Quan is het Put-punt van het Niermeridiaan en ligt in het midden van de voetzool.

Wat het lichaam verlaat, verlaat het door de Put, en de Put stemt overeen met het Oosten, met de lente, met het begin van alle dingen.

De qi van het Niermeridiaan is als het water van een opborrelende bron: zij komt van onder de voet en bevloeit de vijf organen en de zes ingewanden, de vier ledematen en de honderd botten.

Vandaar de keuze voor dit punt om het vuur naar zijn bron terug te brengen.

Bij de patiënt met yang-leegte van de Nier — degene wiens water, koud geworden, de draak niet meer voedt — verwarmt en versterkt het moxen van Yong Quan rechtstreeks de yang van de Nier: het water houdt op koud te zijn, en het vuur dat zijn plaats had verlaten en naar buiten liep, keert terug in Mingmen, de verblijfplaats van de Nier.

Bij de patiënt met yin-leegte van de Nier — degene wiens water, te laag geworden, de draak niet meer voedt — laat dezelfde moxibustie het dwalende vuur eveneens afdalen: de geest van het Hart vindt zijn rust terug en de slaap keert 's nachts weer.

2.3. Moet moxibustie bij hittesyndromen verboden worden?

Tang Rongchuan schrijft dat het vuur, wanneer het water van de Nier toereikend is, verborgen blijft binnen het water, dat zijn glans gesluierd blijft en dat draak en donder niet opstijgen; maar dat het vuur, wanneer het water leeg is, niet meer naar zijn bron terugkeert.

Zodra het ontoereikende water het vuur van Mingmen niet meer kan bevochtigen noch voeden, heeft dat vuur niets meer om zich aan te hechten, stijgt het elke dag een beetje hoger, en toont het zich in een hittebeeld.

Daarom wordt moxibustie in de praktijk met voorzichtigheid gebruikt, om een yin-leegte van de Nier met uitbundig vuur niet te verergeren — en daaruit komt de controverse voort.

Zhang Zhongjing heeft lange uiteenzettingen gewijd aan de ongelukken en de verboden van de methoden die vuur gebruiken, en daar ligt de oorsprong van het latere standpunt dat moxibustie bij hittesyndromen verbiedt.

Maar die leer heeft een nauwkeurige historische context: zij antwoordde op een tijd waarin deze methoden in de mode waren en zelfs overmatig werden toegepast, en had tot doel te herinneren aan het belang van het behoud van de lichaamsvloeistoffen — niet om moxibustie bij elk hittesyndroom te verbieden.

In de moderne tijd heeft Zhou Meisheng de moxibustie zijn leven lang verdedigd, en laat in zijn loopbaan zijn persoonlijke stelling geformuleerd: bij hittesyndromen is moxibustie kostbaar.

Yang Jizhou oordeelt in de Zhen Jiu Da Cheng dat de punten van de acupunctuur en die van de moxibustie elkaar grotendeels overlappen, maar dat het hoofd en het gelaat, waar alle yang samenkomen, evenals de borst en het middenrif, zetel van de twee vuren, zich niet lenen voor overvloedige moxibustie; dat hetzelfde geldt voor de rug en de buik bij een patiënt met yin-leegte en vuur; en dat de punten van de vier ledematen daarentegen uitstekend geschikt zijn.

Nergens zegt hij dat een patiënt met yin-leegte niet gemoxt zou mogen worden.

Alles hangt dus af van de keuze van het punt. Yong Quan bevindt zich op de plaats van de uiterste yin, de verst mogelijke van het orgaan van het vuur: het kan een yin-leegte met uitbundig vuur niet verergeren, en het maakt het integendeel mogelijk de zuiver yang-aard van het bijvoetvuur in dienst te stellen van de afdaling van het dwalende vuur, zodat de geest van het Hart zijn rust terugvindt en de slaap 's nachts weerkeert.

3. Besluit

Het vuur naar zijn bron terugbrengen is een uitstekende methode, nagelaten door de ouden, en de moxibustie van Yong Quan is er een passende toepassing van bij slapeloosheid door het ontbreken van verbinding tussen Hart en Nier.

Water en vuur zijn de grootste yin en de grootste yang van het menselijk lichaam. Door yin en yang te regelen via de bijzonderheid van dit punt laat men het drijvende vuur afdalen, keert de oorspronkelijke yin terug naar Mingmen, stijgt het water en daalt het vuur, verbinden Hart en Nier zich opnieuw, treedt de yang in de yin binnen, en komt de slaap 's nachts.

Bespreking van het mechanisme van de behandeling van slapeloosheid door het ontbreken van verbinding tussen Hart en Nier door middel van de moxibustie van Yong Quan die het vuur naar zijn bron terugbrengt

He Yan'e, Tian Dehua, Du Chen — School voor acupunctuur-moxibustie en tuina, Universiteit voor Chinese geneeskunde van Chengdu, Sichuan, 610075

Shandong Journal of Traditional Chinese Medicine, 2012, 31(5), p. 343-344

Door het artikel aangehaalde bronnen

1. Zhang Zhilin. Diagnose en behandeling van slapeloosheid door het ontbreken van verbinding tussen Hart en Nier. Zhongyiyao Xuekan, 2004, 22(8): 8.
2. Zhang Xichun. Yixue Zhong Zhong Can Xi Lu. Shijiazhuang, Volksuitgeverij Hebei, 1974: 578.
3. Tang Zhaolin, Song Xiaoge. Onderzoek naar het mechanisme van „de bij hittesyndromen mogelijke en kostbare moxibustie". Tijdschrift van het Instituut voor Chinese geneeskunde van Anhui, 2008, 27(1): 1.